آنکس که نداند و نفهمد که نداند

توسط: موسوی

روزی سلمی الموسوس نزد جعفر بن سلیمان بر علیه مردی شهادتی چنین داد: “آن مرد – خدا سلامتت بدارد – شخصی ناصبی، رافضی، معتقد به جبر و تفویض است و به حجاج بن زبیر که کعبه را در زمان خلافت علی بن ابی سفیان خراب کرد ناسزا می‌گوید.”

جعفر به او گفت: “‌نمی‌دانم بر کدام یک از فضائلت بر تو رشک بورزم؟ بر تسلطت بر دانش کلام و شناخت فِرق یا اطلاع گسترده‌ات بر انساب؟”

سلمی پاسخ داد: “خدا امیر را سلامت بدارد، تحصیل علم را رها نکردم مگر آن‌گاه که در تمامی این علوم چیره دست شده بودم.”

شهد سلمى الموسوس عند جعفر بن سلیمان على رجل فقال : هو – أصلحک الله – ناصبی رافضی قدری* مجبر یشتم الحجاج بن الزبیر الذی هدم الکعبة على علی بن أبی سفیان . فقال له جعفر : لا أدری على أی شیء أحسدک أعلى علمک بالمقالات أم على معرفتک بالأنساب؟ قال : أصلح الله الأمیر ما أخرجت [ کذا و فی التذکرة الحمدونیة “وما خرجت”] من الکتاب حتى حذقت هذا کله .

الزمخشری ( م ۵۳۸ هـ )، ربیع الأبرار

* بیان : اعلم أن لفظ القدری یطلق فی أخبارنا على الجبری وعلى التفویضی ، و المراد فی هذا الخبر هو الثانی ، وقد أحال کل من الفریقین ما ورد فی ذلک على الآخر قال شارح المقاصد : لا خلاف فی ذم القدریة ، وقد ورد فی صحاح الأحادیث : لعن الله القدریة على لسان سبعین نبیا ، والمراد بهم القائلون بنفی کون الخیر والشر کله بتقدیر الله ومشیته سموا بذلک لمبالغتهم فی نفیه ، وقیل : لاثباتهم للعبد قدرة الایجاد ولیس بشئ لان المناسب حینئذ القدری بضم القاف . وقالت المعتزلة : القدریة هم القائلون بأن الخیر والشر کله من الله وبتقدیره ومشیته لان الشایع نسبة الشخص إلى ما یثبته ویقول به کالجبریة والحنفیة والشافعیة ، لا إلى ما ینفیه ، ورد بأنه صح عن النبی صلى الله علیه وآله قوله : ” القدریة مجوس أمتی ” وقوله : ” إذا قامت القیامة نادى مناد : أهل الجمع أین خصماء الله ؟ فتقوم القدریة ” ولا خفاء فی أن المجوس هم الذین ینسبون الخیر إلى الله والشر إلى الشیطان ، ویسمونهما ” یزدان وأهرمن ” وأن من لا یفوض الأمور کلها إلى الله تعالى ویفرز بعضها فینسبه إلى نفسه یکون المخاصم لله تعالى ، وأیضا من یضیف القدر إلى نفسه ویدعى کونه الفاعل والمقدر أولى باسم القدری ممن یضیفه إلى ربه . انتهى .
العلامة المجلسی ره